آب انبار حاج حسن مراغه

آب‌انبار حوض و یا استخر سرپوشیده‌ای است که برای ذخیره آب معمولاً در زیر زمین ساخته می‌شود. آب‌انبارها علاوه بر نقش مهمي‌ كه در زندگي روزمره مردم داشته اند، از موقعيت خاصي نيز در فرهنگ و اعتقادات مردم ایران، بهره­مند بوده­اند. آب‌انبارها در بافت شهرهاي حاشيه كوير، مركز بسياري از آبادي‌ها و شهرها و محله‌ها بوده‌اند و در بسياري از محله‌ها بزرگ‌ترين و چشمگيرترين واحد معماري به شمار مي‌روند.

آب انبار از چهار عنصر اساسی تشکیل شده‌ است:

1- خزینه: به شکل استوانه (محل ذخیره آب) که در دل زمین ایجاد شده است. در عین حال، زمین برای حفظ دمای آب نیز بوده‌است. ۲-گنبد: پوششی به شکل نیمکره بر روی خزینه به منظور حفاظت آب از آلودگی های محیطی و خنک نگهداشتن آن. ۳-پاشیر: راهرویی پلکانی جهت برداشتن آب از خزینه ۴-بادگیر: وسیله‌ای برای هدایت جریان هوا به درون آب انبار برای جلوگیری از فساد آب است.

فن ساختمان و شيوه معماري در ساختمان آب‌انبارها داراي اعتبار خاصي است؛ چرا كه سازندگان اين واحدها با دقت و نكته‌سنجي بسيار، به مسايل عمده اي چون ميزان فشار آب بر كف و سطح آب‌انبار، مساله اندود داخل بنا، تهويه، تصفيه و جلوگيري از آلودگي آب، توجه كامل داشته‌اند.

دلايل جمع‌آوري و نگه‌داري آب در آب‌انبارها را مي‌توان به صورت زير دسته بندي كرد:

الف) تبخير شدن آب در اثر تماس مستقيم با گرماي خورشيد و جريان هوا

ب ) فاسد شدن آب در هواي آزاد

ج) گرم شدن آب به علت تابش نور خورشيد

آب انبار حاج حسن در قلب بافت تاریخی شهر مراغه، به شماره 23039 در فهرست آثار ملي كشور به ثبت رسيده است.

این اثر در کوچه قم پائین(اشاقه قم کوچه) واقع شده و با توجه به فرم ساخت و سایر شواهد، این آب انبار متعلق به دوره قاجاریه می باشد. ابعاد این بنا هشت متر در پنج متر است و دیوارهای داخلی و سقف نسبتاً سالمی دارد. این اثر به كلي در زير زمين قرار گرفته و حدود --- پله دارد.

آب انبار حاج حسن توسط شخصي به همين نام ساخته شده و بعدها در كنار آن مسجدي به این نام بنا شده است. این اثر ملی، ملک شخصی بوده و در حال حاضر به دلیل عدم رسیدگی مسئولان میراث فرهنگی شهرستان مراغه تبدیل به انبار ضایعات شده و اوضاع بسیار نامطلوبی دارد.

پراکندگی آب انبار در شهرهای ایران، علی الخصوص شهرهای واقع در مناطق کم آب و کویری، بسیار زیاد است. قزوین از جمله شهرهایی است که دارای ده‌ها آب انبار بوده و امروزه تعداد زیادی از آن‌ها باقی مانده­اند. علاوه بر قزوین در شهر یزد بالغ بر 75 آب انبار وجود دارد که در کنار اغلب آن­ها امکانات رفاهی برای جذب گردشگر ایجاد شده است.

متأسفانه هر روز شاهد ویرانی آثار با ارزش باستانی در شهرمان مراغه هستیم، یکی دیگر از این آثار که می توان به وضوح بر ویرانی آن اشاره کرد آب انبار حاج حسن می باشد که با وجود قرار داشتن در یکی از محله های پر رونق شهر در پیشاپیش چشم مردم این شهر رو به آوار گشتن گذاشته و از آنجایی که آثار باستانی در مراغه شهری که می تواند به سهولت منبع درآمد بسیاری از طریق آثار به جا مانده از گذشتگان داشته باشد، رو به خرابی است و از طرف مسئولین مورد بی اعتنایی قرار دارد، متأسفانه این عمل مسئولان نه تنها بی احترامی به مردم شهر را می رساند بلکه بی حرمتی به گذشتگان و آبا و اجداد ما را گویاست، این در حالی است که شهرهای عاری از آثار ارزشمند چنین بناهایی را به روی چشم گذاشته و با جان و دل از آن مراقبت می کنند تا به نحوی گویای تاریخ خود باشند ولی در شهر مراغه افسوس که مسئولین چشم به از بین رفتن این تاریخ دوخته اند.

بسیاری از مردم این شهر از وجود چنین آثاری اطلاع ندارند و این خود دلیل آشکار بی اعتنایی مسئولین به چنین آثاری می باشد. نه تنها این مسئولین مانع از خرابی اینها نمی شوند حتی با افرادی که به این کار دامن می زنند نیز برخوردی نمی کنند، این بی مبالاتی تا کی ادامه خواهد داشت؟

تهیه متن توسط آقای مهدی موحدنیا بوده٬من فقط آخرشو ویرایش کردم و نیز من با پیشنهاد ایشان با این مکان آشنا شدم